Yağ Kaybettiğinizde Yağ Hücrelerine Ne Olur?

Kilo verdiğinizde yağ hücrelerinize fizyolojik olarak ne olduğunu merak ediyor olabilirsiniz. Bu hücreler yok mu oluyor, yoksa küçülüp vücutta kalmaya devam mı ediyor?

Bu yazıda kilo kaybında yağ hücrelerinin sayısının ve boyutunun nasıl değiştiğini, toplam hücre sayımızın yaşamın hangi evresinde belirlendiğini ve hücre boyutundaki küçülmenin metabolik sağlık açısından ne ifade ettiğini inceleyeceğiz. Kilo verirken yağın vücuttan hangi yollarla atıldığını ayrı bir yazıda ele aldık; burada yalnızca yağ hücrelerine odaklanıyoruz.

İddiaların yanındaki numaralar, yazının sonundaki kaynakçaya karşılık geliyor.

Yağ hücresi nedir ve neyi ölçüyoruz?

Yağ hücresi (adiposit), vücudun ihtiyaç fazlası enerjiyi yağ formunda depolamakla görevli temel hücresidir. Bu hücrelerin ölçülebilen iki temel özelliği var: sayıları ve hacimsel boyutları. Kilo kaybında bu ikisinden hangisinin değiştiği, bu yazının konusu.

Mide bypass ameliyatından sonra yağ hücrelerinin boyutu küçüldü

Araştırmacılar, obez 62 kadını mide bypass ameliyatından önce ve ameliyattan ortalama 24 ay (14 ila 54 ay) sonra inceledi [1]. (Mide bypass, midenin küçültülüp ince bağırsağın bir bölümünün devre dışı bırakıldığı ve kilo kaybı sağlayan cerrahi bir prosedürdür.) Kadınların vücut ağırlığı %33 azaldı.

Deri altı yağ dokusundaki hücrelerin hacmi 972 pikolitreden 450 pikolitreye düştü; diğer bir deyişle hücreler yaklaşık yarı yarıya küçüldü (Pikolitre, bir litrenin trilyonda birine eşdeğer bir hacim birimidir). Yağ hücresi sayısı ise 4,3 milyardan 4,2 milyara geriledi, ancak bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (P = 0,39) [1]. Bu sonuç, hücre sayısının birebir aynı kaldığını değil, ölçülen farkın tesadüfen ortaya çıkabilecek düzeyde olduğunu gösteriyor.

Hücre küçülmesinin sağlık açısından ne anlama geldiğine dair bu yazıdaki tek bulgu aynı çalışmadan geliyor. Mide bypass ameliyatı geçiren kadınlarda deri altı yağ hücrelerinin boyutundaki küçülme, insülin duyarlılığındaki (hücrelerin insülin hormonuna verdiği hücresel yanıtın kalitesi) iyileşmeyle ilişkili bulundu (P = 0,0057) [1]. Vücudun bölgelerindeki yağ miktarının değişimi insülin duyarlılığıyla ilişkili çıkmadı; yalnızca iç organları çevreleyen yağ dokusunun (visseral yağ) azalmasıyla zayıf bir ilişki görüldü [1]. Bu bulgu, hücre küçülmesinin insülin duyarlılığını iyileştirdiğini göstermiyor; yalnızca iki değişimin birlikte görüldüğünü gösteriyor.

Yağ hücresi sayısı ne zaman belirleniyor?

Spalding ve araştırma ekibi, nükleer silah denemelerinden miras kalan karbon-14 izotopunun hücre DNA’sına karışma oranlarını izleyerek yağ hücrelerinin yaşını tahmin etti [2]. Araştırmacılar, yağ hücresi sayısının çocukluk ve ergenlikte belirlendiği, yetişkinlikte ise kişi ister zayıf ister obez olsun sabit kaldığı sonucuna varıyor [2].

Aynı çalışma, yağ hücrelerinin yaklaşık %10’unun her yıl yenilendiğini ortaya koyuyor [2]. Bu yenilenme oranı, tüm yetişkin yaş gruplarında ve her vücut kitle indeksi (VKİ; kilonun boya göre ölçüsü) düzeyinde benzerlik gösterdi. Yenilenme, ölen yağ hücresinin yerini yenisinin alması anlamına geliyor. Yetişkinlikte sayının sabit kalması, ölen ve oluşan hücre sayısının dengede olduğunu gösteriyor.

Kilo alımında sayı artıyor mu?

Petrus ve ekibinin yürüttüğü farklı bir çalışma, konuya dair daha karmaşık bir tablo sunuyor. Araştırmacılar, kilo alımında yağ hücresinin hem boyutunun hem sayısının arttığını, kilo kaybında ise sayının değişmediğini buldu [3]. Kilo kaybında sayının değişmemesi Andersson çalışmasının bulgularıyla tutarlıyken, kilo alımında sayının artması Spalding çalışmasının yetişkinlikte sayının sabit kaldığı sonucuyla tam örtüşmüyor [1][2].

Petrus çalışmasının özetinde katılımcı sayısı ve takip süresi belirtilmiyor. Bu yüzden iki çalışmanın neden farklı sonuç verdiğini söyleyemiyoruz. Yani kilo aldığınızda yağ hücresi sayınızın artıp artmadığı konusunda bu yazıdaki kaynaklar aynı sonucu vermiyor: Petrus çalışmasında sayı arttı, Spalding çalışmasında yetişkinlikte sabit kaldı.

Kanıtlar ne kadar güçlü?

Tablodaki bulguların tamamı tekil çalışmalara dayanıyor ve bilimsel hiyerarşide sınırlı kanıt düzeyinde; bu yazıda bir meta-analiz kullanılmadı.

Pratikte ne anlama geliyor?

Kilo kaybının hızını ayrı bir yazıda ele aldık.

Aynı titizlik, antrenmanınızda

Fitness Önerileri mobil uygulaması, bilimsel kanıtlara dayanan antrenman programları sunuyor. Yayınlandığında ilk siz haberdar olun.

Yerimi ayır

Bu veriler kimden geldi?

Andersson araştırmasının örneklem grubu, mide bypass ameliyatı geçiren obez kadınlardan oluşuyor [1]. Spalding çalışması hem zayıf hem obez yetişkinleri kapsıyor ve karbon-14 yöntemiyle hücre yaşını tahmin ediyor [2]. Petrus çalışmasının özetinde katılımcı profili ve takip süresi yok [3]. Hernandez çalışmasının katılımcıları, 18 ila 50 yaş arasında, menopoza girmemiş ve obez olmayan kadınlar [4].

Andersson çalışmasından elde edilen verilerin erkekler ya da cerrahi müdahale olmadan (yalnızca diyet ve egzersizle) kilo verenler için de geçerli olup olmadığı, mevcut veriler ışığında belirsizliğini koruyor.

Sık sorulanlar

Kilo verince yağ hücrelerim yok olur mu?

İncelediğimiz çalışmalar, kilo kaybında yağ hücrelerinin sayısının azaldığını (yok olduğunu) desteklemiyor [1][3]. Andersson çalışmasında, mide bypass ameliyatı geçiren kadınlarda yağ hücresinin boyutunun küçüldüğü gösterildi [1].

Yetişkinken kilo alırsam yağ hücresi sayım artar mı?

Çalışmaların sonuçları örtüşmüyor. Spalding çalışmasında yetişkinlikte hücre sayısı sabit kaldı; Petrus çalışmasında kilo alımında hücre sayısı arttı [2][3]. Farkın nedenini bu yazıdaki kaynaklardan söyleyemiyoruz.

Yağ hücresi sayısını azaltmanın bir yolu var mı?

Bu yazıdaki çalışmalar, yağ hücresi sayısını azaltan bir yöntem göstermiyor. Spalding çalışmasında yağ hücrelerinin yılda yaklaşık %10 oranında yenilendiği (ölenlerin yerine yenilerinin geldiği) görüldü; ancak yetişkinlerde toplam sayı bu yenilenmeye rağmen sabit kaldı [2].

Liposuction yağ hücresi sayısını azaltır mı?

Bu yazıdaki çalışmalar bu soruyu cevaplamıyor: Liposuction (vücudun belirli bölgelerinden yağın emilerek alındığı cerrahi işlem) üzerine yapılan Hernandez çalışması yağ hücresi sayısını ölçmedi. Çalışmada obez olmayan 32 kadın randomize olarak ikiye ayrıldı; 14 kadına küçük hacimli liposuction yapıldı, 18 kadın kontrol grubunda kaldı ve katılımcılar yaşam tarzlarını değiştirmemeyi kabul etti [4]. Ameliyattan 6 hafta sonra liposuction grubunda vücut yağ oranı kontrol grubuna göre daha fazla düştü; 1. yılda iki grup arasındaki fark anlamlı bulunmadı. Uyluk bölgesindeki azalma 1. yılda sürdü, karın bölgesinde ise yağ yeniden birikti [4].

Sonuç

Mide bypass ameliyatı geçiren kadınlarda kilo kaybı, yağ hücresi sayısından çok yağ hücrelerinin boyutundaki küçülmeyle birlikte görüldü. Başka bir çalışmada da kilo kaybında sayı değişmedi. Bir çalışmada yetişkinlikte sayı sabit kaldı, bir diğerinde kilo alımında arttı; bu fark bu yazıdaki kaynaklardan açıklanamıyor. Hücre boyutundaki küçülme, insülin duyarlılığındaki iyileşmeyle ilişkili bulundu.

Yağ hücrelerini öğrendiniz. Sırada antrenman var.

Evde veya salonda bilimsel kanıtlara dayanan antrenman programlarıyla forma girin ve gelişiminizi takip edin. Mobil uygulamamız yayınlandığında ilk siz haberdar olun.

Yerimi ayır